Το Ωρολόγιο Πρόγραμμα του Γυμνασίου έχει πάλι Μουσική!

Μόλις δημοσιεύτηκε το Ωρολόγιο Πρόγραμμα για το Γυμνάσιο στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Παιδείας, όπου η Μουσική θα διδάσκεται μία ώρα σε κάθε τάξη. Οι καλοκαιρινοί μας αγώνες αλλά και οι προσευχές μας εισακούστηκαν! Οι μαθητές του Γυμνασίου θα συνεχίσουν να τραγουδούν και θα απολαμβάνουν τη ζωή μέσα από τη μουσική και στην περίοδο της εφηβείας τους!

Ευχαριστώ όλη τη μουσική εκπαιδευτική κοινότητα για την απίστευτη ετοιμότητα που έδειξε και τη συγκινητική στήριξη στο μάθημά μας, του οποίου εμείς γνωρίζουμε την πραγματική αξία!

Μόνο με τη μουσική θα συνεχίσουμε να αναπνέουμε και θα τα καταφέρουμε να ξεφύγουμε από την τόσο δύσκολη περίοδο που όλοι διανύουμε!

Γεωργία Μαρκέα

Σχολική Σύμβουλος Μουσικής

                                             

                       

ΘΕΜΑ: «Ωρολόγιο Πρόγραμμα των μαθημάτων των Α΄, Β΄, Γ΄ τάξεων του Ημερησίου Γυμνασίου»

 

Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

 

Έχοντας υπόψη:

1)     Την περ. γ της παραγράφου 11 του άρθρου 5 του ν. 1566/85 (Α΄ 167) «Δομή και λειτουργία της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και άλλες διατάξεις».

2)     Την παράγραφο 2 του άρθρου 7 του ν. 2525/97(Α΄ 188) «Ενιαίο Λύκειο, πρόσβαση των αποφοίτων του στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου και άλλες διατάξεις»

3)     Τις διατάξεις του άρθρου 90 του κώδικα Νομοθεσίας για την Κυβέρνηση και τα Κυβερνητικά όργανα που κυρώθηκε με το άρθρο πρώτο του Π.Δ. 63/2005 (Α΄ 98).

4)     Τις διατάξεις του άρθρου 2 παρ. 3 περ. α του ν. 3966/2011 (Α΄ 118) «Θεσμικό πλαίσιο των Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων, Ίδρυση Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής, Οργάνωση του Ινστιτούτου Τεχνολογίας Υπολογιστών και Εκδόσεων «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ» και λοιπές διατάξεις».

5)     Την με αρ. 26/2013 Πράξη του Δ.Σ. του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.).

6)     Το γεγονός ότι από την παρούσα δεν προκαλείται δαπάνη εις βάρος του κρατικού προϋπολογισμού.

 

Αποφασίζουμε:

 

Καθορίζουμε το ωρολόγιο πρόγραμμα των μαθημάτων των Α΄, Β΄ και Γ΄ τάξεων του Ημερησίου Γυμνασίου ως εξής:

 

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ/ΜΑΘΗΣΙΑΚΟ ΠΕΔΙΟ	ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ/ΜΑΘΗΜΑ		ΤΑΞΕΙΣ
			Α΄	Β΄	Γ'
Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία	Νεοελληνική Γλώσσα και Γραμματεία	Γλωσσική Διδασκαλία	2	2	2
		Νεοελληνική Λογοτεχνία	2	2	2
	Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία	Αρχαία Ελληνική Γλώσσα	3	3	3
		Αρχαία Ελληνικά Κείμενα από Μετάφραση	2	2	2
Μαθηματικά	Μαθηματικά		4	4	4
Φυσικές Επιστήμες	Φυσική		1	2	2
	Χημεία		-	1	1
	Βιολογία		2	1	1
	Γεωγραφία		2	2	-
Σπουδές του Ανθρώπου και της Κοινωνίας	Ιστορία		2	2	2
	Κοινωνική και πολιτική Αγωγή		-	-	2
	Θρησκευτικά		2	2	2
Ξένες Γλώσσες	Αγγλικά		2	2	2
	2η Ξένη Γλώσσα (Γαλλικά/Γερμανικά)		2	2	2
Τεχνολογία & Πληροφορική	Τεχνολογία		1	1	1
	Πληροφορική		1	1	1
Πολιτισμός και Δραστηριότητες	Μουσική		1	1	1
	Καλλιτεχνικά		1	1	1
Αθλητική Ζωή	Φυσική Αγωγή		2	2	2
Οικιακή Οικονομία	Οικ. Οικονομία		2	1	-
Βιωματικές Δράσεις-Συνθετικές Δημιουργικές Εργασίες - Project	Τοπική Ιστορία		1	1	2
	Περιβάλλον και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη (Π.Ε.Α.Α)
	Σχολικός Επαγγελματικός Προσανατολισμός (Σ.Ε.Π.)
	Φύση και Άσκηση
	Πολιτισμός και Δραστηριότητες Τέχνης
	Σχολική και Κοινωνική Ζωή (Σ.Κ.Ζ.)
	ΣΥΝΟΛΟ ΩΡΩΝ		35	35	35

 

 

Η ισχύς της παρούσης αρχίζει από  το  σχολικό  έτος  2013-2014 για την Α΄ τάξη Γυμνασίου, από το σχολικό έτος 2014-2015 για την Β΄ τάξη Γυμνασίου και από  το  σχολικό  έτος  2015-2016 για την Γ΄ τάξη Γυμνασίου.

 Η παρούσα απόφαση να δημοσιευτεί στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

                                                                                                            

 

ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΣ προς ΣΧΟΛΙΚΟΥΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

 

  

ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΣ προς ΣΧΟΛΙΚΟΥΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΜΟΥΣΙΚΗΣ: Αντιμετωπίζουμε με σκεπτικισμό το Ωρολόγιο Πρόγραμμα

Στη Φωτογραφία διακρίνουμε τον Υφυπουργό Παιδείας  κ. Σ. Κεδίκογλου με τους Σχολικούς Συμβούλους Εκπαιδευτικών Μουσικής, κ. Δημήτρη Παπαδημητράκη, κ. Θέμη Μακαντάση, κα Γεωργία Μαρκέα, κα Κατερίνα Πολυμενοπούλου και κα Ξανθούλα Παπαπαναγιώτου

ΡΕΠΟΡΤΑΖ:esos.gr βλ. http://www.esos.gr/article/eidisis-defterovathmia-ekpaidefsi/yfypoyrgos-sxolikoys-symboyloys-antymetopiozoyme-skeptiksimso-orologio-programma Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Παιδείας θα αντιμετωπίσει με σκεπτικισμό το προτεινόμενο Ωρολόγιο Πρόγραμμα και θα υποστηρίξει προτάσεις προς όφελος των μαθητών, υποσχέθηκε ο υφυπουργός Παιδείας Συμεών Κεδίκογλου, στη συνάντηση με αντιπροσωπεία  αντιπροσωπεία των Σχολικών Συμβούλων Εκπαιδευτικών Μουσικής, η οποία πραγματοποιήθηκε   αναφορικά με το non paper κείμενο που εστάλη την Παρασκευή 2 Αυγούστου στις Διευθύνσεις Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης με το νέο Ωρολόγιο Πρόγραμμα των Γυμνασίων της χώρας, βάσει του οποίου το μάθημα της Μουσικής καταργείται από τη Β' και Γ' τάξη Γυμνασίου, ενώ παραμένει μόνον στην Α' τάξη, με δύο διδακτικές ώρες εβδομαδιαίως.        Κατά τη διάρκεια της συνάντησης, οι Σχολικοί Σύμβουλοι Εκπαιδευτικών Μουσικής επικαλούμενοι σύγχρονα διεθνή ερευνητικά πορίσματα, όπως και εκπαιδευτικές πρακτικές άλλων χωρών του δυτικού κόσμου, υποστήριξαν πως οι τρέχουσες κοινωνικές και εκπαιδευτικές εξελίξεις, διαμορφώνουν την επιτακτική ανάγκη όχι για κατάργηση του μαθήματος της Μουσικής αλλά, τουναντίον, για αύξηση των ωρών διδασκαλίας του και επέκτασή του σε όλο το εύρος της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, μιας και η Μουσική Εκπαίδευση αποδεδειγμένα συντελεί στην υγιή σωματική, ψυχο-κοινωνική και νοητική ανάπτυξη των εφήβων, και αποτρέπει   φαινόμενα εφηβικής κατάθλιψης, παραβατικότητας, επιθετικότητας και σχολικού εκφοβισμού.        Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε σε ιδιαίτερα ζεστό κλίμα.  Ο υφυπουργός άκουσε με ενδιαφέρον και προσοχή τις επιστημονικά τεκμηριωμένες απόψεις των Σχολικών Συμβούλων και υποσχέθηκε ότι η πολιτική ηγεσία θα αντιμετωπίσει με σκεπτικισμό το προτεινόμενο Ωρολόγιο Πρόγραμμα και θα υποστηρίξει προτάσεις προς όφελος των μαθητών.  Στο τέλος της συνάντησης, η αντιπροσωπεία των Σχολικών Συμβούλων επέδωσε στον Υφυπουργό υπόμνημα με συνοπτική έκθεση των θέσεών τους και υπογεγραμμένο από τους Σχολικούς Συμβούλους εκπαιδευτικών μουσικής της επικράτειας.  ΥΠΟΜΝΗΜΑ  ΤΩΝ  ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ  ΜΟΥΣΙΚΗΣ Προς  τον  Υφυπουργό Παιδείας   κ.κ   Κεδίκογλου  Συμεών                                                                                         Δευτέρα   05/08/2013      Συρρίκνωση της Μουσικής Διδασκαλίας:  «Το όραμα» για το Νέο Σχολείο; Αξιότιμε  κ.κ  Υπουργέ Μια ακόμη δυσάρεστη έκπληξη ανέμενε την Εκπαιδευτική Κοινότητα (γονείς, μαθητές, εκπαιδευτικούς)  σε μια περίοδο, όπου η κατάσταση στα εκπαιδευτικά πράγματα είναι ρευστή και  κυρίως ζέουσα. Σύμφωνα με έγγραφο  του Υπουργείου που στάλθηκε στις Δ/νσεις  Δευτεροβάθμιας Εκπ/σης ανακοινώθηκε το νέο ωρολόγιο πρόγραμμα των Γυμνασίων, το οποίο και θα εφαρμοστεί από τον προσεχή Σεπτέμβριο, «υλοποιώντας το όραμα για το Νέο Σχολείο» με την κατάργηση  της διδασκαλίας του μαθήματος της Μουσικής στις δύο  τάξεις :  Β΄ και  Γ΄ Γυμνασίου. Είναι  πραγματικά απορίας άξιο πώς το Υπουργείο προέβη  σε αυτή την ενέργεια  αγνοώντας  την Υπουργική  Απόφαση 124674/Γ20 /1-11-2011, η οποία   προβλέπει για τα πιλοτικά  Σχολεία τα ακόλουθα : « Για το Διδακτικό-Μαθησιακό Πεδίο: Πολιτισμός και Δραστηριότητες Τέχνης, τα πιλοτικά Γυμνάσια θα εφαρμόσουν το πρόγραμμα που περιλαμβάνει τα δύο μαθήματα Μουσική και Καλλιτεχνικά ( Α΄ Πρόγραμμα). Το Β΄ Πρόγραμμα θα αξιοποιηθεί για τον εμπλουτισμό των προγραμμάτων των δύο ανωτέρω μαθημάτων.» Με  αυτή την  προσέγγιση, έστω και αν υποθέσουμε ότι πρόκειται περί λάθους, όσον αφορά στους σχεδιασμούς της ηγεσίας του Υπουργείου κυριαρχεί  η αδιαφορία για τη ζημία που θα υποστούν οι μαθητές (άμεσα και μακροπρόθεσμα) από την έλλειψη διδασκαλίας του μαθήματος της Μουσικής. Τα πνευματικά, ηθικά και ψυχικά οφέλη της Μουσικής Εκπαίδευσης είναι αναμφισβήτητα και δεν μπορούν να υποκατασταθούν με τη διδασκαλία κανενός άλλου μαθήματος.  Δεν είναι δυνατόν η όξυνση της αντίληψης, η εξάσκηση της μνήμης, η ψυχική χαλάρωση, η ηθική αρτίωση  να θεωρούνται αμελητέα για τους   μαθητές και στο βωμό της οικονομικής ωφέλειας και της εξοικονόμησης  πόρων να  θυσιάζονται μαθήματα και διδασκαλίες με  προκλητική  προχειρότητα και ευκολία. Και όλα αυτά σε μια εποχή όπου η έξαρση της ενδοσχολικής (και όχι μόνο) βίας έχει προσλάβει διαστάσεις  εκρηκτικού φαινομένου και οι κίνδυνοι εκτροπής των νέων σε αντικοινωνικές και αντιδημοκρατικές συμπεριφορές διαγράφονται  απειλητικοί. Πώς είναι δυνατόν από τη μια μεριά  να κινητοποιούνται Υπουργείο και εκπαιδευτικοί για τον περιορισμό της μαθητικής παραβατικότητας, για την επιμόρφωση  σε θέματα αντιμετώπισης σχολικών κρίσεων (bullying- victimization) και  για την αναβάθμιση της ποιότητας της σχολικής ζωής  και από την άλλη, ένα από τα πιο πρόσφορα μέσα για την ηθική καλλιέργεια της εφηβικής προσωπικότητας να περιορίζεται και  να εκμηδενίζεται; Αξίζει να σημειωθεί σε αυτό το σημείο πως μελέτες που έχουν γίνει, αποδεικνύουν περίτρανα πως η μουσική εκπαίδευση παίζει καταλυτικό ρόλο στην πρόληψη μορφών βίαιης συμπεριφοράς, καθώς θωρακίζει το μαθητή όχι μόνο σχετικά με τη συμπεριφορά που εκδηλώνει στη διάρκεια της παραμονής του στο σχολείο, αλλά και τη γενικότερη συμπεριφορά του στην καθημερινή ζωή στο σπίτι ή στην κοινότητα. Κανείς δεν αμφιβάλλει για την πιεστική ανάγκη λιτότητας, λόγω έλλειψης χρήματος, εάν όμως φθάσουμε στο σημείο να εφαρμόζουμε τέτοια  εκπαιδευτικά μέτρα, μήπως τελικά η ίδια η πολιτεία αυτοαναιρείται; Η εκπαίδευση είναι θεμελιώδης κοινωνικός θεσμός για τη συνέχεια της κοινωνικής ζωής και την προαγωγή του πολιτισμού. Τέτοιες όμως αποφάσεις την αποδυναμώνουν, είναι βλαπτικές για τους νέους και η νέα γενιά εγγυάται το μέλλον της πατρίδας μας. Μια γενιά ημιμαθών και ελλιπώς πεπαιδευμένων αποτελεί τη χειρότερη προοπτική για τον τόπο μας.  Θα επιτρέψουμε εμείς τα Στελέχη της Εκπαίδευσης , να στερηθούν τα παιδιά μας την πνευματική και αισθητική τους καλλιέργεια ; Θα επιτρέψουμε να  διακυβεύεται πάνω από όλα η ψυχική τους υγεία;  Όλοι  εμείς, οι ενδιαφερόμενοι και εμπλεκόμενοι στο θέμα της Μουσικής Εκπαίδευσης,  οφείλουμε να αντιδράσουμε και να επιδιώξουμε την επανεξέταση του Ωρολογίου Προγράμματος, έτσι ώστε να αποκατασταθεί το μάθημα της Μουσικής ως αυθύπαρκτο και στις τρεις τάξεις του Γυμνασίου. Οι  Σχολικοί  Σύμβουλοι  Μουσικής 1.    Μακαντάσης  Θεμιστοκλής 2.    Γεωργουλή  Στέλλα 3.    Πολυμενοπούλου  Κατερίνα 4.    Αναγνωσταρά  Εύη 5.    Παπαδόπουλος  Περικλής 6.    Παπαδημητράκης  Δημήτριος 7.    Αναγνωστάκη  Μαύρα 8.    Μαρκέα  Γεωργία 9.    Δροσουλάκης  Κωνσταντίνος 10.    Παπαπαναγιώτου  Ξανθούλα 11.    Κουκούλη  Κυριακή 12.    Ξυνοπούλου  Ελένη 13.    Τσερπέ  Γεωργία 14.    Τηγανούργια  Παναγιώτα

Δίχως Μουσική το ελληνικό σχολειό μας θα μοιάζει με «άψυχο χαλκό που βουίζει και κύμβαλο αλαλάζον»

της Γεωργίας Μαρκέα

Σχολική Σύμβουλος Μουσικής

Post-doc και PhD στη Μουσική Εκπαίδευση,

Institute of Education, University of London  
Κινητό: 6974765321
e-mail: gmarkea@gmail.com
blog: http://gmarkea.blogspot.gr/

Σήμερα ανακοινώθηκε στις ιστοσελίδες esos και alfavita το νέο ωρολόγιο πρόγραμμα για το Γυμνάσιο, από το οποίο αφαιρείται εντελώς το μάθημα της Μουσικής στις Β’ και Γ΄ τάξεις του Γυμνασίου. Έτσι, οι μαθητές μας θα διδάσκονται Μουσική μόνο για δύο σχολικές ώρες στην Α΄ Γυμνασίου!...

«Η επανάληψη», σύμφωνα με τους αρχαίους προγόνους μας, «είναι μήτηρ πάσης μαθήσεως». Όμως, πόσες φορές άραγε χρειάζεται να επαναλάβει κανείς τα πλεονεκτήματα της εκμάθησης της Μουσικής στην ψυχοσωματική και συναισθηματική ανάπτυξη των μαθητών μας, για να εμπεδωθεί αυτό και από εκείνους, στους οποίους ανατίθεται κατά καιρούς ο σχεδιασμός των ωρολογίων προγραμμάτων και να δοθεί επιτέλους στη Μουσική η θέση που της αξίζει;

Οι πρόγονοί μας ήδη εκατοντάδες χρόνια προ Χριστού δίδασκαν την αξία της μουσικής εκπαίδευσης στον υπόλοιπο κόσμο και οι γλώσσες των Μουσικών μάλλιασαν από τότε να επαναλαμβάνουν τη σπουδαιότητά της ανά τους αιώνες! Γι΄ αυτό άλλωστε στα δημόσια σχολεία των πολιτισμένων χωρών δίνεται στο μάθημα της Μουσικής ιδιαίτερη σημασία.

Να φταίει άραγε η έλλειψη χρημάτων που ελαττώνει τη μνήμη των εκάστοτε πολιτικών μας; Ακόμη όμως και η ολοσχερής απουσία χρημάτων δεν θα ήταν επαρκής δικαιολογία! Αυτό που απουσιάζει στα αλήθεια από τη μνήμη τους, πολύ φοβάμαι πως είναι το ουσιαστικό ενδιαφέρον για το μέλλον των μαθητών των ελληνικών σχολείων. Αυτών των μαθητών που σίγουρα δε ρώτησε κανείς όταν έβγαλε με μιας από τη ζωή τους το τραγούδι και μάλιστα στη διάρκεια που διανύουν την τόσο ευαίσθητη συναισθηματικά ηλικία της εφηβείας τους!

Είμαι βέβαιη ότι αν ζητούσαμε από τους μαθητές μας να σχεδιάσουν το ωρολόγιο πρόγραμμα, θα κατάφερναν τελικά να χτίσουν ένα σαφέστατα αποτελεσματικότερο σχολείο από αυτό που τους προσφέρεται από τους ιθύνοντες της εκπαίδευσης. Στους μαθητές μας ταιριάζει το τραγούδι «Φοβάμαι» του Βασίλη Παπακωνσταντίνου, γιατί όντως είναι να φοβούνται όλα αυτά που γίνονται συχνά για εκείνους, χωρίς εκείνους!

Ιδιαίτερα στο ελληνικό σχολείο, κάποια μαθήματα, όπως η Μουσική, θα έπρεπε να διατηρούσαν την από αρχαιοτάτων χρόνων σημαντική θέση τους στην εκπαίδευση. Ας μην επιδιώξουμε να χτίσουμε παλάτια στην άμμο του μνημονίου, αλλά ας μην γκρεμίσουμε κιόλας αυτά που εδώ και χρόνια έχουμε κατακτήσει με σοφία και αγώνες.

Σύμφωνα με τον αρχαίο Έλληνα φιλόσοφο Αριστοτέλη, «η μουσική διαπλάθει και βελτιώνει το χαρακτήρα μας, γι΄ αυτό είναι απόλυτα απαραίτητο να τη διδάσκουμε στα παιδιά μας». Οι μαθητές το έχουν εμπεδώσει αυτό κι αν κάποιος ζητούσε τη γνώμη τους, θα του επιβεβαίωναν οι ίδιοι πόσο πολύ θα ήθελαν να διδάσκονται Μουσική ανελλιπώς από το Νηπιαγωγείο έως και τη Γ΄ Λυκείου!

Θυμάμαι πριν από χρόνια, που εργαζόμουν στο Ενιαίο Πολυκλαδικό Λύκειο του Αιγάλεω (έναν τύπο σχολείου που εντελώς αδικαιολόγητα για μένα, έπαψε να υπάρχει), πόση χαρά έδινε στους τότε μαθητές και μαθήτριες μου η ενασχόλησή τους με τη μουσική αλλά και πόσο μουσικό ταλέντο αποδείκνυαν ότι είχαν στη διάρκεια των σπουδών τους! Δεν ήταν λίγοι μάλιστα εκείνοι που συνέχισαν πολύ σοβαρά να ασχολούνται με τη μουσική και αργότερα την έκαναν το κυρίως επάγγελμά τους. Κάποιοι είναι γνωστοί σε όλους μας στην Ελλάδα, αλλά κάποιοι άλλοι αναγκάστηκαν να ξενιτευτούν για να ακολουθήσουν το όνειρό τους και να πραγματοποιήσουν διεθνή μουσική καριέρα. Το κοινό που είχαν, εκτός από το ταλέντο τους, ήταν ότι ανήκαν σε φτωχές οικογένειες!

Ιδιαίτερα στην περίοδο της οικονομικής κρίσης, το μεγαλύτερο όπλο του φτωχού κράτους μας ενάντια στη μιζέρια θα ήταν η ακριβή εκπαίδευση των παιδιών μας! Το σχολείο έχει τη δύναμη να βελτιώνει την κοινωνικοοικονομική κατάσταση των μαθητών και να κάνει διαρκώς τον κόσμο μας καλύτερο.

Μέσα στο ίδιο πνεύμα, η μουσική εκπαίδευση ανήκει σε όλους ανεξαρτήτως τους μαθητές και γι΄ αυτό χρειάζεται να προσφέρεται απλόχερα στο δημόσιο σχολείο. Χρειαζόμαστε όμως ένα νέο σχολείο που στα αλήθεια να φροντίζει τους μαθητές του και προς αυτή την κατεύθυνση η άμεση απόσυρση του συγκεκριμένου ωρολογίου προγράμματος θα ήταν ένα απαραίτητο και ουσιαστικότατο βήμα!

Όπως αναφέρεται στην Α’ επιστολή Παύλου προς Κορινθίους (ιβ’ 27 - ιγ’ 13) στον Ύμνο της Αγάπης, «Αν ξέρω να μιλώ όλες τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, τότε έχω γίνει άψυχος χαλκός που βουίζει ή κύμβαλο που αλαλάζει». Ας αναλογιστούν επομένως οι σχεδιαστές του νέου ωρολογίου προγράμματος, μήπως ένα σχολείο, στο οποίο δεν προσφέρεται αρκετά η ευκαιρία στους μαθητές του να τραγουδήσουν ή να παίξουν μουσικά μουσική, μοιάσει τελικά με άψυχο χαλκό ή κύμβαλο που απλώς βγάζει κρότους;